Wynik glukozy w ciąży zależy od rodzaju badania
Nie ma jednej wartości, którą można uznać za prawidłową w każdej sytuacji. Inaczej interpretuje się laboratoryjne badanie diagnostyczne, takie jak doustny test tolerancji glukozy, a inaczej codzienny pomiar glukometrem po rozpoznaniu cukrzycy ciążowej. Progi OGTT służą do diagnozy, natomiast cele samokontroli pomagają ocenić, czy glikemia jest utrzymywana w zakresie zaleconym podczas leczenia.
W ciąży stopniowo zmienia się wrażliwość organizmu na insulinę. W miarę jej rozwoju może narastać insulinooporność, czyli słabsza reakcja komórek na działanie insuliny. Jeśli trzustka nie wytwarza jej wystarczająco dużo, aby skompensować tę zmianę, stężenie glukozy we krwi rośnie. Dlatego badania wykonuje się także u kobiet, które przed ciążą nie miały rozpoznanej cukrzycy.
Cukrzyca ciążowa, określana skrótem GDM, to hiperglikemia rozpoznana w ciąży, która nie spełnia kryteriów jawnej cukrzycy. Znacznie podwyższony wynik może wskazywać na cukrzycę w ciąży, a nie na GDM, dlatego interpretacja powinna uwzględniać konkretne wartości, moment badania i obowiązujące kryteria.
Jakie są progi OGTT według kryteriów WHO?
OGTT to doustny test tolerancji glukozy. Badanie polega na wypiciu roztworu zawierającego 75 g glukozy, a następnie oznaczeniu jej stężenia w osoczu w określonych punktach czasowych. Test wykonuje się po nocnym poście. W ujęciu WHO przed badaniem należy nie jeść przez 8-14 godzin. Wyniki interpretuje się według standardu przyjętego w danym kraju lub systemie opieki.
Według kryteriów WHO GDM można rozpoznać, jeśli w OGTT 75 g przynajmniej jeden wynik osiąga wskazany próg:
- Na czczo: od 5,1 do 6,9 mmol/l, czyli od 92 do 125 mg/dl.
- Po 1 godzinie: co najmniej 10,0 mmol/l, czyli 180 mg/dl.
- Po 2 godzinach: od 8,5 do 11,0 mmol/l, czyli od 153 do 199 mg/dl.
Wystarczy przekroczenie jednego z tych progów, aby wynik spełniał kryterium GDM w systemie WHO. Nie oznacza to jednak, że wartości z różnych wytycznych można dowolnie łączyć. Przykładowo NICE stosuje inne progi diagnostyczne: co najmniej 5,6 mmol/l na czczo lub co najmniej 7,8 mmol/l po 2 godzinach OGTT. Różnice pokazują, dlaczego trzeba odnosić wynik do standardu stosowanego w danym systemie opieki.
Warto zwrócić uwagę na jednostki. W Polsce często stosuje się mg/dl, a w wytycznych międzynarodowych mmol/l. Orientacyjnie 1 mmol/l glukozy odpowiada około 18 mg/dl. Przy porównywaniu wyników należy sprawdzić zarówno jednostkę, jak i moment pobrania próbki.
Kiedy wynik może oznaczać jawną cukrzycę?
Wynik znacznie przekraczający zakresy właściwe dla GDM może wskazywać na jawną cukrzycę rozpoznaną w ciąży. Według przytoczonych kryteriów WHO przemawia za nią między innymi glikemia na czczo wynosząca co najmniej 7,0 mmol/l, czyli 126 mg/dl, albo wynik po 2 godzinach OGTT wynoszący co najmniej 11,1 mmol/l, czyli 200 mg/dl.
Polskie zalecenia PTD obejmują próg glikemii na czczo wynoszący co najmniej 7,0 mmol/l (126 mg/dl), wynik po 2 godzinach OGTT co najmniej 11,1 mmol/l (200 mg/dl) albo przygodną glikemię co najmniej 11,1 mmol/l (200 mg/dl) przy objawach hiperglikemii. Ostateczne rozpoznanie należy do personelu medycznego, który bierze pod uwagę rodzaj badania, objawy i obowiązujące zasady diagnostyczne.
W Polsce badania w kierunku hiperglikemii planuje się powszechnie. U kobiet z czynnikami ryzyka OGTT może być wykonany już na początku opieki nad ciążą. U pozostałych oznacza się glikemię na czczo, a jeśli cukrzyca nie została wcześniej rozpoznana, OGTT wykonuje się między 24. a 28. tygodniem ciąży. Termin i zakres badań ustala osoba prowadząca ciążę.
Jakie wyniki glukozy są celem samokontroli?
Po rozpoznaniu GDM kontroluje się glikemię, aby sprawdzać, czy mieści się w zakresie ustalonym w planie leczenia. Typowe cele samokontroli to:
- Na czczo: poniżej 5,3 mmol/l, czyli 95 mg/dl.
- Godzinę po posiłku: poniżej 7,8 mmol/l, czyli 140 mg/dl.
- Dwie godziny po posiłku: poniżej 6,4 mmol/l, czyli 115 mg/dl.
To cele leczenia, a nie progi rozpoznawania GDM w OGTT. Pomiar na czczo pomaga ocenić glikemię bazową, natomiast wynik po posiłku pokazuje reakcję organizmu na jedzenie. Przykładowo domowy wynik 5,2 mmol/l na czczo jest niższy od typowego celu 5,3 mmol/l, ale nie zastępuje badania OGTT i sam nie potwierdza ani nie wyklucza cukrzycy ciążowej.
Częstotliwość pomiarów oraz decyzję, czy kontrolować glikemię godzinę czy dwie godziny po posiłku, ustala zespół prowadzący. Cele mogą być indywidualizowane. U osób stosujących insulinę trzeba uwzględnić ryzyko niedocukrzenia. Wytyczne NICE zalecają, aby stężenie glukozy u takich pacjentek utrzymywać powyżej 4,0 mmol/l, czyli 72 mg/dl.
Jak postępować z nieprawidłowym wynikiem?
Pojedynczy pomiar glukometrem w domu nie służy do samodzielnego rozpoznania cukrzycy ciążowej. Jeśli wynik budzi niepokój, należy omówić go z lekarzem lub położną i postępować zgodnie z zaleceniami dotyczącymi badań laboratoryjnych. Znaczenie mają między innymi pora pomiaru, posiłek, stan zdrowia oraz to, czy wynik pochodzi z OGTT, czy z codziennej samokontroli.
Po rozpoznaniu GDM opieka może obejmować regularne monitorowanie glikemii, zalecenia dotyczące żywienia i aktywności, a w razie potrzeby także leczenie farmakologiczne. Nie należy samodzielnie zmieniać dawki insuliny ani innych elementów terapii na podstawie pojedynczego odczytu. W razie powtarzających się wyników poza ustalonym celem warto skontaktować się z zespołem prowadzącym, który zdecyduje, czy plan postępowania wymaga korekty.
Materiały źródłowe
- https://www.nice.org.uk/guidance/ng3/resources/diabetes-in-pregnancy-management-from-preconception-to-the-postnatal-period-51038446021
- https://www.nice.org.uk/guidance/gid-ng10450/documents/450
- https://www.nice.org.uk/guidance/ng3/resources/diabetes-in-pregnancy-pdf-4716316357
- https://www.nice.org.uk/guidance/ng3/chapter/recommendations